Bác sĩ tâm thần cảnh báo nguy cơ khi nghiện xem phim ngắn AI

Khác với phim truyền thống thường dành thời gian phát triển tâm lý nhân vật và dẫn dắt câu chuyện, phim ngắn AI thường đẩy xung đột lên cao ngay từ những giây đầu tiên. Chỉ sau vài giây, người xem lại được chứng kiến một tình tiết bất ngờ, màn đảo ngược tình thế hoặc cao trào cảm xúc mới.

Chẳng hạn, một nhân vật bị coi thường bất ngờ trở thành người giàu có, người chịu bất công thực hiện màn trả thù hoặc mâu thuẫn gia đình được giải quyết chỉ trong vài cảnh quay. Những tình huống được xây dựng theo công thức này tạo cảm giác thỏa mãn nhanh chóng, thôi thúc người xem tiếp tục theo dõi để biết diễn biến tiếp theo.

Vì sao phim ngắn AI dễ khiến người xem khó dừng lại?

Các chuyên gia cho rằng cơ chế phần thưởng của não bộ có thể góp phần lý giải sức hút của loại nội dung này. Dopamine là chất dẫn truyền thần kinh đóng vai trò quan trọng trong động lực, quá trình học tập và dự đoán phần thưởng.

Khi liên tục tiếp xúc với những tình tiết hấp dẫn, bất ngờ, người xem có thể hình thành thói quen tìm kiếm những kích thích mới. Cùng với tính năng tự động phát video và thuật toán đề xuất nội dung dựa trên sở thích, việc dừng xem đôi khi trở nên khó khăn hơn.

Tình trạng này không chỉ xuất hiện ở người trẻ mà còn được ghi nhận trong các gia đình có người lớn tuổi dành phần lớn thời gian cho điện thoại.

Một bài đăng trên mạng xã hội gần đây đã thu hút sự chú ý khi một người chia sẻ chuyện mẹ mình mê mẩn phim ngắn AI đến mức gần như dán mắt vào màn hình suốt cả ngày. Người con ngậm ngùi nhận ra rằng khi trưởng thành, vai trò trong gia đình dường như bị đảo ngược: con cái phải liên tục nhắc nhở cha mẹ đặt điện thoại xuống.

Nhiều người dùng mạng xã hội bày tỏ sự đồng cảm, cho biết cha mẹ họ cũng có thói quen xem video liên tục từ lúc nấu ăn, dùng bữa, đi vệ sinh cho đến khi lên giường ngủ. Không ít người chia sẻ rằng người thân gần như phớt lờ những cuộc trò chuyện thường ngày, gọi không đáp, hỏi không nghe vì quá tập trung vào màn hình.

Thậm chí, có trường hợp người lớn trong gia đình trở nên bực bội, suy sụp khi kết nối Internet đột ngột bị gián đoạn.

Ban đầu, nhiều người thừa nhận họ từng tò mò và kinh ngạc trước sự tiến bộ của công nghệ AI cũng như mức độ hoàn thiện của các đoạn phim. Tuy nhiên, khi việc xem video trở thành thói quen kéo dài, những lo ngại về khả năng kiểm soát hành vi và chất lượng cuộc sống bắt đầu xuất hiện.

Cảnh báo về hiện tượng “mục ruỗng não bộ”

Thói quen xem phim ngắn AI quá mức cũng được đặt trong bối cảnh tranh luận về hiện tượng “mục ruỗng não bộ” (brain rot). Theo định nghĩa của Nhà xuất bản Đại học Oxford, thuật ngữ này đề cập đến sự suy giảm về trạng thái tinh thần hoặc trí tuệ được cho là có liên quan đến việc tiếp xúc quá nhiều với những nội dung vụn vặt, thiếu chiều sâu.

Trong thời đại video ngắn và mạng xã hội phát triển mạnh, thuật ngữ này thường được dùng để mô tả xu hướng tiếp nhận thông tin nhanh, đơn giản, liên tục, thay vì dành thời gian cho những hoạt động đòi hỏi sự tập trung và tư duy sâu.

Dẫn nguồn từ mạng tin tức China Times, giáo sư Alessandro Galeazzi thuộc Đại học Padova (Italy) cũng cảnh báo về sự xuất hiện ngày càng nhiều nội dung AI chất lượng thấp trên mạng xã hội.

Theo nội dung được dẫn lại, ngay cả khi người xem biết những đoạn phim này hoàn toàn hư cấu và chỉ nhằm mục đích giải trí, việc tiếp nhận liên tục các luồng thông tin vụn vặt vẫn có thể góp phần hình thành thói quen tiêu thụ nội dung thiếu chọn lọc.

Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học để khẳng định việc xem phim ngắn AI trực tiếp gây tổn thương não hoặc khiến các chức năng nhận thức suy giảm không thể phục hồi. Tác động của loại nội dung này còn phụ thuộc vào độ tuổi, thời lượng sử dụng, đặc điểm nội dung và tình trạng sức khỏe tâm thần của từng người.

Ở trẻ em và thanh thiếu niên, não bộ vẫn đang phát triển, đặc biệt là những chức năng liên quan đến kiểm soát hành vi, điều chỉnh cảm xúc và duy trì sự chú ý. Việc dành quá nhiều thời gian cho video ngắn có thể lấn át thời gian ngủ, học tập, vận động và những hoạt động cần thiết khác.

Với người trưởng thành, phim ngắn có thể là một hình thức giải trí, giúp thư giãn sau áp lực công việc và cuộc sống. Tuy nhiên, nếu đây trở thành cách đối phó gần như duy nhất với căng thẳng, người xem có nguy cơ hình thành thói quen né tránh những khó khăn trong thực tế.

Đối với người cao tuổi, cảm giác cô đơn, thiếu hoạt động xã hội hoặc ít có cơ hội giao tiếp với người thân cũng có thể khiến họ dành nhiều thời gian hơn cho các nội dung giải trí trực tuyến.

Một số dấu hiệu đáng lưu ý gồm xem kéo dài dù đã có ý định dừng lại, thường xuyên thức khuya để theo dõi video, bỏ bê công việc hoặc học tập, khó chịu và bồn chồn khi không được tiếp tục xem. Khi những biểu hiện này xuất hiện thường xuyên và ảnh hưởng đến sinh hoạt, người dùng cần xem xét lại thói quen sử dụng nội dung số.

Làm thế nào để giảm thói quen xem phim ngắn quá mức?

Theo khuyến nghị của các chuyên gia, trách móc, chỉ trích hoặc đột ngột tịch thu thiết bị của người dành quá nhiều thời gian xem phim ngắn không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả. Cách tiếp cận mang tính cưỡng ép có thể khiến người xem phản ứng tiêu cực, nhất là khi họ đang sử dụng điện thoại như một phương tiện giải tỏa cảm xúc.

Thay vào đó, gia đình nên tìm hiểu nguyên nhân khiến người thân thường xuyên sử dụng điện thoại. Đó có thể là áp lực công việc, cảm giác cô đơn, thiếu hoạt động giải trí hoặc nhu cầu được quan tâm và kết nối.

Một số biện pháp có thể áp dụng gồm:

Thiết lập giới hạn thời gian: Chủ động quy định khoảng thời gian dành cho video ngắn mỗi ngày, tránh để việc xem kéo dài ngoài dự định.

Tắt tính năng tự động phát: Hạn chế khả năng liên tục chuyển từ video này sang video khác mà không có chủ đích.

Tránh xem trước giờ ngủ: Đặt điện thoại sang một bên trước khi đi ngủ để bảo vệ thời gian nghỉ ngơi.

Tăng hoạt động ngoài màn hình: Đi bộ, tập thể dục, gặp gỡ bạn bè, trò chuyện với người thân hoặc cùng nhau làm việc nhà.

Tạo thời gian sinh hoạt chung: Các thành viên có thể thống nhất những khoảng thời gian không sử dụng điện thoại, chẳng hạn trong bữa ăn hoặc khi trò chuyện.

Quan trọng hơn, mục tiêu không nhất thiết là loại bỏ hoàn toàn phim ngắn AI khỏi đời sống giải trí, mà là giúp mỗi người duy trì khả năng kiểm soát thời gian sử dụng, đồng thời cân bằng giữa thế giới trực tuyến và các hoạt động thường ngày.

Nếu một người liên tục thất bại khi cố gắng giảm thời gian xem, kèm theo mất ngủ kéo dài, suy giảm khả năng học tập, làm việc hoặc thay đổi đáng kể về cảm xúc, gia đình nên cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia sức khỏe tâm thần.