Chuyên gia cảnh báo đ:ại d:ịch tiếp theo gần như chắc chắn sẽ xảy ra và có thể ng:uy h:iểm hơn Covid-19

Những dự báo đáng ngại về mức độ tàn phá của đại dịch mới

Australia đang trải qua đợt bùng phát bệnh bạch hầu nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận, trong khi dịch Ebola tiếp tục lan rộng tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và Uganda. Diễn biến này khiến nhiều chuyên gia y tế lo ngại rằng thế giới có thể đang tiến gần hơn tới một cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu mới.

Trao đổi với 9News, Giáo sư Adrian Esterman, Chủ nhiệm bộ môn Thống kê sinh học tại Đại học Adelaide (Australia), cho rằng khả năng nhân loại phải đối mặt với một đại dịch khác là rất cao. Ông đưa ra lời dự báo chắc chắn: “Trong vòng đời của chúng ta, điều đó gần như chắc chắn sẽ xảy ra”.

Hàng trăm ca bệnh Ebola đã được báo cáo tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) (Ảnh:AP/Moses Sawasawa)

Theo vị chuyên gia, đại dịch tiếp theo thậm chí có thể nghiêm trọng hơn Covid-19. Ông nhấn mạnh thêm về mức độ nguy hiểm: “Nó có thể nguy hiểm hơn nhiều so với Covid-19. Nếu điều đó xảy ra, chúng ta sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc nhanh chóng đóng cửa biên giới, áp dụng cách ly đối với người nhiễm bệnh, truy vết tiếp xúc và phong tỏa nếu cần thiết”.

Các nhà nghiên cứu ước tính nguy cơ xuất hiện một đại dịch có mức độ nghiêm trọng tương đương Covid-19 vào bất kỳ năm nào là khoảng 2%. Tuy nhiên, khi cộng dồn theo thời gian, xác suất này tăng lên đáng kể. Trong vòng 10 năm, nguy cơ xảy ra một đại dịch như vậy vào khoảng 20%, và còn cao hơn nữa nếu tính trong suốt cuộc đời của một người. Điều khó dự đoán nhất hiện nay là loại mầm bệnh nào sẽ trở thành nguồn gốc của đại dịch tiếp theo.

Mối lo ngại lớn nhất từ virus cúm gia cầm H5N1 và các ổ dịch hiện tại

Tại Australia, hàng trăm ca mắc bạch hầu đã được ghi nhận trong năm 2026. Đây là căn bệnh do vi khuẩn gây ra và từng được xem là hiếm gặp nhờ hiệu quả của chương trình tiêm chủng. Trong khi đó, ở bên kia Ấn Độ Dương, hơn 500 ca mắc Ebola và trên 100 trường hợp tử vong đã được ghi nhận tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda. Tình hình tại Congo còn trở nên phức tạp hơn khi bạo lực bùng phát tại một số khu vực.

Virus cúm gia cầm H5N1 đã lan đến đảo Heard, một vùng lãnh thổ cực kỳ hẻo lánh của Úc vào cuối năm ngoái (Ảnh: AP)

Mặc dù cả hai ổ dịch hiện vẫn chủ yếu được kiểm soát trong phạm vi địa phương, các chuyên gia cảnh báo chúng có thể vượt khỏi tầm kiểm soát nếu không được ứng phó hiệu quả. Giáo sư Esterman cho rằng Covid-19 trên thực tế vẫn được xem là “ít nghiêm trọng hơn” nhiều bệnh truyền nhiễm khác xét về tỷ lệ tử vong. Ông so sánh: “Covid-19 không quá tệ theo một nghĩa nào đó bởi tỷ lệ tử vong tương đối thấp”.

Tuy nhiên, tình hình sẽ rất khác nếu gặp phải các mầm bệnh độc lực cao: “Nhưng với những bệnh như Ebola, ngay cả thể nhẹ nhất cũng có tỷ lệ tử vong khoảng 30%. Còn với thể nghiêm trọng nhất, tỷ lệ này có thể lên tới 80 - 90%. Điều đó thực sự đáng sợ.”

Theo các nhà dịch tễ học, tác nhân gây bệnh khiến họ lo ngại hơn cả bạch hầu hay Ebola hiện nay là virus cúm gia cầm H5N1. Chủng virus này đã khiến hàng triệu con chim trên thế giới chết, đồng thời lây nhiễm sang nhiều loài động vật khác. Đáng chú ý, các trường hợp lây từ động vật sang người cũng đã được ghi nhận. Dù hiện chưa có bằng chứng về việc virus H5N1 lây truyền từ người sang người, tỷ lệ tử vong ở các ca nhiễm bệnh vẫn ở mức đáng lo ngại.

Hiện Australia và khu vực châu Đại Dương là những nơi duy nhất trên thế giới chưa ghi nhận sự xuất hiện của chủng H5N1 này. Tuy nhiên, Giáo sư Esterman cho biết có một điểm tích cực là hiện đã có vaccine hiệu quả chống lại virus H5N1: “Tin tốt là chúng ta đã có vaccine hiệu quả và vaccine này cũng được sản xuất trong nước. Nếu H5N1 thực sự trở thành nguyên nhân của đại dịch tiếp theo, chúng tôi sẽ có sự chuẩn bị tốt”.

Hệ thống y tế chuẩn bị các kịch bản để tránh bài học bị lãng quên

Khi Covid-19 xuất hiện vào năm 2020, chính phủ và các cơ quan y tế Australia buộc phải ứng phó với một tình huống chưa từng có tiền lệ. Thời điểm đó, nhiều người nhiễm bệnh phải cách ly tại các khách sạn không được thiết kế cho mục đích kiểm dịch. Công tác truyền thông giữa các bang thiếu nhất quán, trong khi các quy định phong tỏa và hạn chế cũng khác nhau đáng kể.

Theo các chuyên gia, nếu một đại dịch mới xảy ra, Australia hiện đã có vị thế tốt hơn nhiều để ứng phó nhờ sở hữu Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh (CDC) riêng, các cơ sở cách ly chuyên dụng, nhà máy Moderna có khả năng sản xuất vaccine trong nước cùng nguồn dự trữ thuốc men và trang thiết bị y tế. Giáo sư Esterman nhìn nhận lại quá khứ: “Thời điểm Covid-19 xuất hiện, chúng tôi chưa từng trải qua điều tương tự nên phần lớn phải vừa làm vừa điều chỉnh”. Đồng thời, ông khẳng định: “Hiện nay chúng tôi đang ở vị thế tốt hơn rất nhiều.”

Tuy nhiên, Tiến sĩ Davoud Pourmarzi, nhà dịch tễ học thuộc Trung tâm Dịch tễ học và Sức khỏe Dân số Quốc gia của Đại học Quốc gia Australia, cảnh báo rằng những bài học từ Covid-19 có thể bị lãng quên nếu đại dịch tiếp theo không xuất hiện trong vòng 15 năm tới. Ông lưu ý: “Nếu đại dịch xảy ra xa hơn trong tương lai, chúng ta có thể đã quên những gì học được từ Covid-19”.

Theo ông, điều quan trọng là phải đưa các bài học từ đại dịch vào chương trình đào tạo đại học để thế hệ chuyên gia và nhà lãnh đạo tương lai được chuẩn bị tốt hơn. Ngoài ra, Australia cũng cần tiếp tục cập nhật các kế hoạch ứng phó đại dịch ở cấp quốc gia, bang và vùng lãnh thổ; đồng thời cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và củng cố niềm tin của người dân đối với các cơ quan y tế công cộng. Ông Pourmarzi nhấn mạnh: “Chúng ta cần tiếp tục làm việc trong những lĩnh vực này để đảm bảo mọi người đều được bảo vệ. Và cần nhắc nhở bản thân rằng không ai thực sự an toàn cho đến khi tất cả mọi người đều an toàn”.

Dù đánh giá nguy cơ xuất hiện một đại dịch mới là khá cao, Giáo sư Esterman cho rằng người dân không nên quá hoang mang. Thay vào đó, ông khuyến khích mọi người tập trung bảo vệ bản thân trước các đợt bùng phát dịch bệnh đang diễn ra như bạch hầu, sởi hay giang mai bằng cách duy trì tiêm chủng đầy đủ. Theo ông, điều đáng lo ngại hiện nay là tỷ lệ tiêm vaccine tại Australia đang giảm sau đại dịch Covid-19, tạo điều kiện cho những căn bệnh từng được kiểm soát tốt quay trở lại.

Một người phát ngôn của Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh Australia cũng nhấn mạnh rằng các đợt bùng phát dịch bệnh và tình trạng khẩn cấp y tế chắc chắn sẽ còn xuất hiện trong tương lai. Người phát ngôn cho biết: “Vấn đề không phải là liệu chúng có xảy ra hay không, mà là chúng ta chuẩn bị tốt đến đâu khi điều đó xảy ra”.

Theo cơ quan này, hệ thống y tế công cộng vững mạnh, cộng đồng được trang bị kiến thức đầy đủ và tỷ lệ tiêm chủng cao vẫn là những lá chắn quan trọng nhất trước các mối đe dọa sức khỏe trong tương lai.

Hoa Ly

Theo** Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo (Đăng: 17/06/2026 | 15:37****)**