Lạ lùng nghề ngồi im cho hàng trăm con muỗi hút máu, nuôi muỗi như 'chăm trẻ

Gần 9h sáng, anh Phạm Văn Quang và chị Nguyễn Thị Phương, cán bộ kỹ thuật Khoa Hóa thực nghiệm, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương (Hà Nội), thay áo blouse rồi nhanh chóng có mặt tại phòng nuôi muỗi.

Căn phòng được thiết kế với hai lớp ngăn nhằm hạn chế muỗi thoát ra ngoài, gồm một lớp vách nhựa nylon và lớp vải mỏng phía sau cửa. Bên trong chia thành hai khu vực riêng biệt: khu nuôi muỗi Aedes - loài truyền bệnh sốt xuất huyết và khu nuôi muỗi Anopheles - loài truyền bệnh sốt rét.

Tại mỗi khu, nhiều lồng nuôi muỗi được phủ bằng vải thưa màu trắng, bên cạnh là những khay chứa ấu trùng được thu thập từ thực địa.

Anh Quang phụ trách khu nuôi muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết, trong khi chị Phương kiểm tra các khay ấu trùng muỗi truyền bệnh sốt rét. Những ấu trùng chết được loại bỏ, con khỏe mạnh, sắp phát triển thành muỗi trưởng thành được chọn lọc và đưa vào lồng nuôi.

Công việc chăm sóc muỗi cũng không khác nhiều việc “chăm trẻ”, từ theo dõi từng giai đoạn phát triển đến cung cấp thức ăn phù hợp.

Theo chị Phương, thức ăn của ấu trùng muỗi có thể là thức ăn cá được nghiền nhỏ, tôm khô… Tùy từng loại ấu trùng và khả năng thích nghi mà cán bộ kỹ thuật lựa chọn loại thức ăn phù hợp.

Ngồi im để hàng trăm con muỗi hút máu

Một trong những công việc khiến nhiều người nghe qua đã thấy “nổi da gà” là cho muỗi hút máu người.

Để thực hiện, anh Quang rửa sạch tay bằng xà phòng rồi lau khô. Sau đó, anh tiến đến lồng vải chứa hàng trăm con muỗi, nhẹ nhàng mở lồng, hít một hơi thật sâu rồi đưa tay vào bên trong.

Một tay anh giữ chặt mép vải để muỗi không bay ra ngoài. Đàn muỗi đang đói lập tức bâu lên cánh tay và bắt đầu hút máu.

Những giây đầu tiên, gương mặt nam kỹ thuật viên nhăn lại vì chưa quen với cảm giác bị hàng trăm con muỗi cùng lúc đốt. Sau đó, anh kiên nhẫn quan sát quá trình muỗi hút máu, thỉnh thoảng đưa tay qua lại để giảm bớt cảm giác khó chịu.

Anh Quang cho biết không phải lúc nào cán bộ cũng phải cho muỗi hút máu người. Công việc này chỉ được thực hiện trong những trường hợp cần nhân giống, kích thích muỗi đẻ trứng hoặc với những dòng muỗi chưa thích nghi tốt với môi trường phòng thí nghiệm.

Sau khoảng 15 phút, đàn muỗi bắt đầu ăn no và lần lượt rời khỏi cánh tay, bay lên đậu trên thành lồng. Nam cán bộ vui vẻ ví von quá trình này như một buổi “massage với muỗi”, sau đó nhẹ nhàng rút tay ra và buộc kín miệng lồng.

Ở phòng bên cạnh, chị Phương cũng bắt đầu công việc tương tự. Dù đã có khoảng 14 năm kinh nghiệm, nữ kỹ thuật viên vẫn hồi hộp mỗi lần đưa tay vào lồng chứa hàng trăm con muỗi.

Chị kể lần đầu nhìn thấy cả đàn muỗi cùng lúc, bản thân rất sợ. Tuy nhiên, vì phục vụ công tác nghiên cứu, chị phải gạt bỏ nỗi sợ để thực hiện công việc.

Sau khoảng 10 phút, chị rút bàn tay với đầy những nốt muỗi đốt ra khỏi lồng rồi nhanh chóng rửa sạch bằng xà phòng. Những nốt đốt gây ngứa nhưng chị cố gắng không gãi vì có thể khiến vùng da mẩn đỏ, sưng to và lan rộng hơn.

Không phải ai cũng được “làm mồi” cho muỗi

Theo các cán bộ tại Khoa Hóa thực nghiệm, nuôi và cho muỗi ăn là công việc thường xuyên. Đây không phải nhiệm vụ của riêng một nhóm mà các cán bộ trong khoa đều có thể phải tham gia.

Tuy nhiên, người thực hiện phải đáp ứng những yêu cầu nhất định về sức khỏe, không mắc bệnh nền. Ngoài ra, trước khi cho muỗi hút máu, cán bộ phải rửa sạch tay chân và tránh sử dụng nước hoa, sữa tắm hoặc các sản phẩm có mùi mạnh.

Lý do là mùi hóa chất có thể ảnh hưởng đến khả năng muỗi tìm kiếm và hút máu, thậm chí tác động đến sức khỏe của chúng.

Chị Phương cho biết nếu tay chân hoặc dụng cụ nuôi không sạch, môi trường sống của muỗi có thể bị ảnh hưởng, thậm chí khiến chúng chết hàng loạt. Việc cho muỗi hút máu người cũng nhằm tạo nguồn trứng chất lượng, phục vụ tốt hơn cho các hoạt động nghiên cứu và thử nghiệm.

Nuôi muỗi để tìm cách phòng chống bệnh

Gần 30 năm gắn bó với công việc, kỹ sư sinh học Nguyễn Dương Hải cho biết nuôi muỗi chỉ là một trong nhiều hoạt động nghiên cứu về véc-tơ truyền bệnh của các cán bộ tại viện.

Muỗi được theo dõi xuyên suốt vòng đời, từ trứng, bọ gậy, quăng đến khi trưởng thành. Quá trình này giúp các nhà nghiên cứu tìm hiểu đặc điểm sinh học, tập tính và khả năng truyền bệnh của từng loài.

Từ những nghiên cứu đó, các chuyên gia có thể đánh giá và tìm ra những biện pháp phù hợp để kiểm soát, phòng chống các loài muỗi truyền bệnh.

Trong một số nghiên cứu, cán bộ còn phải trực tiếp cho muỗi tiếp xúc với các sản phẩm có tác dụng xua đuổi côn trùng. Chẳng hạn, họ bôi kem hoặc dung dịch xua muỗi lên bề mặt da rồi đưa tay vào lồng.

Nếu đàn muỗi không đến đậu hoặc đốt vào vùng da đã được bôi sản phẩm, các nhà nghiên cứu có thể đánh giá hiệu quả bảo vệ của loại hóa chất đó.

Tiến sĩ Lê Trung Kiên, Trưởng khoa Hóa thực nghiệm, cho biết bên cạnh công việc nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, cán bộ của viện còn tham gia giám sát, xử lý ổ dịch và phòng chống các loài côn trùng truyền bệnh nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Các chuyên gia cũng nghiên cứu những loại hóa chất và giải pháp nhằm kiểm soát muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết, sốt rét tại nhiều địa phương.

Công việc không chỉ diễn ra trong phòng thí nghiệm. Các cán bộ thường xuyên phải đi công tác dài ngày tại những khu vực có muỗi truyền bệnh lưu hành để giám sát, điều tra véc-tơ và thu thập mẫu.

Đặc biệt, tại những vùng sâu, vùng xa hoặc khu vực biên giới, hành trình công tác có thể rất vất vả. Có những nơi phương tiện không thể tiếp cận, cán bộ phải mang theo thiết bị, vật dụng và đi bộ vào tận thôn, bản để thu thập mẫu, đồng thời hỗ trợ y tế địa phương xử lý ổ dịch.

Đằng sau công việc tưởng chừng kỳ lạ như ngồi im cho hàng trăm con muỗi hút máu là cả một quá trình nghiên cứu nhằm hiểu rõ hơn về loài côn trùng truyền bệnh này. Từ việc chăm sóc từng khay ấu trùng, theo dõi vòng đời của muỗi đến những chuyến đi thực địa, tất cả đều phục vụ mục tiêu tìm kiếm các giải pháp phòng chống và kiểm soát bệnh truyền nhiễm.

Tiết Anh

Theo Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo (Đăng: 1/10/2026 | 11:03)