Thí nghiệm đem 4 người đàn ông và 4 phụ nữ sống chung trong “nhà kính” suốt 2 năm: Phải kết thúc sớm vì kết quả quá tàn khốc

Thí nghiệm Sinh quyển 2 (Biosphere 2), được tiến hành vào năm 1991 tại Mỹ, cho đến nay vẫn được nhắc đến như một trong những dự án khoa học táo bạo, đầy tham vọng và tốn kém nhất trong lịch sử nhân loại nhằm mô phỏng một hệ sinh thái khép kín hoàn hảo. Mục tiêu cốt lõi của dự án này là chứng minh khả năng con người có thể tự cung tự cấp và sinh tồn lâu dài trong một không gian biệt lập, từ đó mở ra con đường định cư cho loài người trên các hành tinh xa xôi ngoài vũ trụ, tiêu biểu như Sao Hỏa.

Sự ra đời của một ý tưởng mang tính đột phá

Vào những năm thuộc thập niên 1980, khi các chương trình nghiên cứu không gian của con người đang trên đà phát triển mạnh mẽ, niềm hy vọng về việc chinh phục và làm chủ các hành tinh khác trong hệ mặt trời trở nên lớn hơn bao giờ hết. Chính trong bầu không khí sục sôi đó, ông John Allen, một cựu cầu thủ bóng đá người Mỹ, đã nảy ra một ý tưởng vô cùng độc đáo là xây dựng một mô hình Trái đất thu nhỏ hoàn toàn độc lập với thế giới bên ngoài, đặt tên là Sinh quyển 2 (trong đó hành tinh Trái đất của chúng ta được quy ước xem là Sinh quyển 1).

Ý tưởng mới lạ này đã nhanh chóng thu hút được sự chú ý lớn từ giới khoa học và nhận được nguồn tài trợ tài chính khổng lồ từ nhà doanh nghiệp Edward Bass. Với tổng nguồn vốn đầu tư lên đến 150 triệu USD, dự án quy mô này đã chính thức được triển khai xây dựng trên một vùng sa mạc rộng lớn thuộc bang Arizona, Mỹ. Các đơn vị thi công đã phải mất gần 8 năm ròng rã để hoàn thành một công trình kiên cố có diện tích lên tới 1,2 hecta, được lắp ráp từ 80.000 dầm thép vững chắc và bao bọc bởi hơn 6.000 tấm kính cường lực.

Nhìn từ thế giới bên ngoài, toàn bộ công trình trông giống như một nhà kính trồng cây khổng lồ; thế nhưng khi bước vào bên trong, nơi đây lại là một thế giới mô phỏng vô cùng phức tạp. Hệ thống nội khu bao gồm rất nhiều môi trường thiên nhiên đa dạng và đặc trưng của Trái đất như đại dương thu nhỏ, sông ngòi, đồi núi, rừng mưa nhiệt đới, hoang mạc và đầm lầy. Có hơn 3.000 loài động thực vật cùng với 1.000 loài vi sinh vật khác nhau đã được đưa vào chung sống, kết hợp với một hệ thống tạo mưa nhân tạo hiện đại, nhằm hướng tới mục tiêu đạt được khả năng tự tuần hoàn và đổi mới thông qua chu trình sinh thái khép kín hoàn toàn.

Cuộc sống biệt lập và những thách thức xuất hiện bất ngờ

Vào ngày 26 tháng 9 năm 1991, dưới sự dõi theo và quan tâm đặc biệt của truyền thông toàn cầu, một nhóm gồm 8 nhà khoa học (bao gồm 4 nam và 4 nữ) đã chính thức bước chân vào bên trong tòa nhà Sinh quyển 2. Tất cả các thành viên đều đã ký cam kết sẽ sống biệt lập hoàn toàn, không có sự tiếp xúc trực tiếp với thế giới bên ngoài trong vòng hai năm liên tục, bắt đầu cho một cuộc thử nghiệm sinh tồn mô phỏng môi trường ngoài không gian.

Tuy nhiên, hệ sinh thái giả lập được thiết kế kỳ công này đã nhanh chóng bộc lộ những điểm mong manh, yếu ớt và sự phức tạp ngoài tầm kiểm soát của con người. Hàng loạt các khó khăn, thách thức bất ngờ ập đến liên tiếp, đẩy toàn bộ thí nghiệm cùng tính mạng của các thành viên vào tình thế nguy hiểm.

1.Khủng hoảng lương thực và dinh dưỡng trầm trọng:

Mặc dù trước khi tham gia dự án, nhóm nghiên cứu đã trải qua những khóa đào tạo và huấn luyện nghiêm ngặt về kỹ năng trồng trọt, chăn nuôi, thế nhưng việc ứng dụng các kiến thức này vào thực tế trong một không gian hạn chế đã thất bại. Hệ thống nông nghiệp trong nhà kính không thể sản xuất đủ lượng lương thực cần thiết để đáp ứng nhu cầu ăn uống hàng ngày, dẫn đến tình trạng suy giảm dinh dưỡng trên diện rộng cho cả 8 thành viên.

2.Sự mất cân bằng sinh thái nghiêm trọng:

Môi trường sinh thái bên trong lòng kính nhanh chóng rơi vào trạng thái mất kiểm soát. Một số loài động vật nuôi làm nguồn thực phẩm bị chết hàng loạt do không thích nghi được với điều kiện sống mới. Ngược lại, một số loài thực vật thân leo và các loài côn trùng gây hại lại có xu hướng sinh sản quá mức, phát triển với tốc độ chóng mặt, phá vỡ thế cân bằng và làm suy thoái nghiêm trọng toàn bộ hệ thống sinh học tự nhiên.

3.Áp lực tâm lý và xung đột nội bộ gia tăng:

Việc phải sống và sinh hoạt trong một không gian khép kín, chật hẹp suốt một thời gian dài đã tạo ra những áp lực tâm lý vô cùng nặng nề lên các nhà khoa học. Các thành viên bắt đầu có những biểu hiện của hội chứng trầm cảm, tâm trạng thay đổi thất thường và gặp nhiều rào cản trong việc giao tiếp hàng ngày. Từ chỗ đồng lòng, 8 nhà khoa học đã rơi vào những mâu thuẫn phe phái căng thẳng, đối đầu gay gắt và không thể tìm được tiếng nói chung để hòa giải.

Những bài học quý giá rút ra từ sự thất bại sớm

Trước tình hình các thách thức ngày một trở nên nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến an toàn sức khỏe và tính mạng của con người, đặc biệt là sự sụt giảm nghiêm trọng của nguồn dưỡng khí (oxy) bên trong tòa nhà cùng với cuộc khủng hoảng thiếu hụt lương thực không có lối thoát, thí nghiệm Sinh quyển 2 đã buộc phải tuyên bố kết thúc sớm hơn so với thời hạn dự định ban đầu.

Mặc dù nỗ lực đầy dũng cảm này cuối cùng đã thất bại trong việc chứng minh khả năng con người có thể sống tự lập hoàn hảo trong vòng hai năm, nhưng những kết quả thu được từ dự án lại mang đến cho giới khoa học thế giới những bài học mang giá trị vô giá:

**Bài học về sinh thái học:**Thí nghiệm đã chứng minh rõ ràng sự phức tạp đỉnh cao và độ ổn định khó có thể thay thế được của Sinh quyển 1 (chính là Trái đất). Việc con người tự tay tái tạo lại một hệ sinh thái cân bằng, có khả năng tự duy trì sự sống hoàn chỉnh là một nhiệm vụ cực kỳ gian nan và vượt ngoài khả năng công nghệ hiện tại.

**Bài học về xã hội học:**Dự án này cũng làm nổi bật vai trò quyết định của yếu tố tâm lý hành vi và quản trị xã hội. Những bất đồng, mâu thuẫn nội bộ và sự căng thẳng về mặt tinh thần của các thành viên trong môi trường cô lập hoàn toàn có thể trở thành một thứ vũ khí nguy hiểm, đe dọa sự sinh tồn của cả nhóm không kém gì các sự cố về mặt sinh học hay kỹ thuật.

Mặc dù dự án khép kín này không thể đạt được các kỳ vọng và mục tiêu như ban đầu, nhưng cả 8 nhà khoa học tham gia vào cuộc thử nghiệm vẫn nhận được sự kính trọng và vinh danh từ cộng đồng quốc tế vì tinh thần dũng cảm, dám tiên phong dấn thân vì khoa học. Cho đến ngày nay, Sinh quyển 2 vẫn được coi là một bước đệm, một chương quan trọng trong hành trình tìm kiếm khả năng sinh tồn và phát triển trong tương lai của loài người, giúp chúng ta có thêm kinh nghiệm để đối mặt với những biến số chưa thể biết trước trên con đường chinh phục không gian vũ trụ bao la.

Linh Linh

Theo** Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo (Đăng: 13/06/2026 |**